नेपालमा संघ,प्रदेश र स्थानीय तहबीचको अन्तरसम्बन्ध

नेपालमा संघ,प्रदेश र स्थानीय तहबीचको अन्तरसम्बन्ध

नेपालमा संघ,प्रदेश र स्थानीय तहबीचको अन्तरसम्बन्धबारे चर्चा गर्नुहोस । १०
==============================
सार्वभौमसत्ताको प्रयोग दुई वा दुईभन्दा बढी तहबाट हुने व्यवस्थासहितको राज्यको स्वरुपलाई संघीयता भनिन्छ । वर्तमान नेपालको संविधान जारी भएसंगै नेपालले पनि संघीयता अवलम्बन गरेको छ । नेपालको संविधानमा नेपालको मुल संरचना संघ,प्रदेश र स्थानीय तह गरी तिन तहको हुने र तिन वटै तहले नेपालको राज्य शक्तिको प्रयोग नेपालको संविधान तथा कानुनबमोजिम गर्ने कुरा उल्लेख छ ।
नेपालको संविधानको भाग-२० मा सरकारका तिन तहबीचको अन्तरसम्बन्धबारेमा व्यवस्था गरिएको छ । यी तहहरुबीचको अन्तरसम्बन्ध सहकारिता,सहअस्तित्व र समन्वयको सिद्धान्तमा आधारित हुनेछ भनी संविधानले स्पष्ट उल्लेख गरेको छ । तिन तहबीचको अन्तरसम्बन्धबारे नेपालको संविधानले गरेको व्यवस्थालाई निम्नानुसार प्रस्तुत गर्न सकिन्छ ।
(क) राजनीतिक अन्तरसम्बन्ध:
• नेपालभर वा नेपालको कुनै क्षेत्रमा मात्र लागु हुने गरी सघीय कानुन बनाउन सकिने,
• संघ,प्रदेश र स्थानीय तहबीच समन्वय कायम गर्न संघीय संसदले ‌आवश्यक कानुन बनाउन सक्ने,
• प्रदेश भर वा प्रदेशको कनै क्षेत्रमा मात्र लागू हुने गरी प्रदेश कानुन बनाउन सकिने,
• नेपाल सरकारले संविधान र संघीय कानुनबमोजिम प्रदेश र स्थानीय तहलाई आवश्यक निर्देशन दिन सक्ने,
• संघ र प्रदेशबीच तथा प्रदेश-प्रदेशबीच उत्पन्न राजनीतिक विवाद समाधान गर्न अन्तसम्बन्ध समाधान गर्न अन्तरप्रदेश परिषद रहने व्यवस्था आदि ।
(ख) आर्थिक अन्तरसम्बन्ध:
• तिन वटै तहले आफ्नो आर्थिक अधिकार क्षेत्रभित्रको विषयमा कानुन बनाउने,बजेट बनाउने,निर्णय गर्ने,नीति तथा योजना तयार पार्ने र त्यसको कार्यान्वयन गर्ने,गराउने
• तिनै वटै तहमा नेपाल सरकारले संकलन गरेको राजस्वको न्यायोचित वितरण हुने,
• आफ्नो अधिकार क्षेत्रभित्रको विषयमा तिन वटै तहले कर लगाउन र राजस्व उठाउन सक्ने,
• वित्तीय अनुशासन कायम गरी तिन वटै तहका सरकारको प्राथमिक दायित्व हुने,
• साझा सूची र कुनै तहको सूचीमा नपरेको विषयमाथिको अधिकार नेपाल सरकारको हुने आदि ।
(ग) प्रशासनिक अन्तरसम्बन्ध:
• प्रत्येक प्रदेशमा नेपाल सरकारको प्रतिनिधिको रुपमा प्रदेश प्रमुख रहने,
• प्रदेश र स्थानीय तहले आफ्नो प्रशासन सञ्चालन गर्न र आवश्यकता अनुसारका विभिन्न सरकारी सेवाहरुको गठन र सञ्चालन गर्न सक्ने,
• संघीय सेवाका कर्मचारीको नियुक्ती संघीय लोकसेवा आयोगबाट र प्रदेश तथा स्थानीय सेवाका कर्मचारीको नियुक्ती प्रदेश लोकसेवा आयोगबाट हुने,
• संघ,प्रदेश र स्थानीय तहमा आवश्यक सेवाप्रवाह गर्न नेपाल सरकारले सरकारी सेवामा रहेका कर्मचारीलाई खटाउन सक्ने आदी ।
यसरी,
संघको अन्तरसम्बन्ध सात वटै प्रदेश र सम्पुर्ण स्थानीय तहसँग रहन्छ । कुनै एक प्रदेशको अन्तसम्बन्ध संघ,अन्य छ वटा प्रदेश र सम्पुर्ण स्थानीय तहसँग रहन्छ ।त्यसैगरी कुनै एक स्थानीय तहको अन्तरसम्बन्ध संघ,सात प्रदेश र अन्य ७५२ वटा स्थानीय तहसँग रहन्छ । नेपालको संविधानको अनुसूची पाँच देखी नौ सम्ममा व्यवस्था गरिएका एकल र साझा अधिकारको प्रयोग गर्ने सम्बन्धमा सहकिता,सहअस्तित्व र समन्वयको सिद्धान्तका आधारमा अन्तरसम्बन्ध कायम रहन्छ ।